◄**   ▼*     ►**
direct naar: Grammatica    Fonologie    Morfologie    Syntaxis
direct naar: Grammatica    Fonologie    Morfologie    Syntaxis
Grammatica//Synt/SyntWerw/SyntWerw2


Zinsleer, werkwoord, inleiding


Het werkwoord wordt vervoegd naar vorm, wijs, tijd, aspect, persoon. Daarnaast heeft het Griek aparte vormen voor het actief en passief: ενεργητική φωνή en παθητική φωνή.
Deze onderwerpen worden behandeld in de vormleer (morfologie).
In de zinsleer (syntaxis) gaat het om het, volgens bepaalde regels, vormen van betekenisvolle zinnen. Betekenis (in de zin van vertaling) speelt daarom een belangrijke rol bij de bespreking van die regels, hoewel betekenis strikt genomen tot het domein van de betekenisleer (semantiek) behoort.

Vooruitlopend op een meer systematische bespreking van het werkwoord, dient opgemerkt te worden dat een belangrijk verschil tussen het Nederlands en het Grieks is dat het Grieks geen infinitivus (onbepaalde wijs) meer heeft. Uiteraard heeft dat consequenties voor de weergave van zinnen die in het Nederlands daar juist gebruik van maken. Bijvoorbeeld betekent dat dat je in het Grieks zinnen als 'we kunnen schrijven', 'je begint te studeren' door middel van een vervoegde vorm van het werkwoord moet uitdrukken: 'we kunnen dat we schrijven',  'je begint dat je studeert': dwz door middel van het voegwoord να (dat) gevolgd door een coniunctivus. Op diverse plaatsen zal de lezer dit verschil ervaren. Als afzonderlijk onderwerp zal dit verschijnsel niet aan de orde worden gesteld.
(Er bestaan overigens ook -andere- constructies met να waarbij niet de coniunctivus maar bijvoorbeeld de verleden tijd (paratatikos) wordt gebruikt).

 

Eerste of tweede stam, aspect

Het gebruik van de werkwoordsvormen die wijs, tijd en persoon bepalen, wordt in allesoverheersende mate bepaald door het aspect.
Het aspect van het werkwoord geeft aan of het gaat om
1) een herhaalde handeling (telkens, steeds, elke dag etc.) of een voortdurende handeling, of om
2) een handeling die als een afgerond geheel wordt beschouwd, ongeachte de duur of het aantal keren dat de handeling plaats vond.

In het eerste geval wordt de eerste stam (praesens-stam) gebruikt, in het tweede geval de tweede stam (aoristus-stam).

 

Betekenis, διάθεση ')

Over het algemeen zal de betekenis van het werkwoord (διάθεση) in een zin (actief of passief) overeenkomen met de vorm (φωνή) van het werkwoord (actief of passief). Er zijn echter meerdere afwijkingen van dit uitgangspunt:

- er worden in het Grieks (en trouwens ook in het Nederlands) naast actief en pasief nog andere betekenissen onderscheiden
- niet altijd komt een actieve of passieve betekenis overeen met een actieve vorm resp. passieve vorm.

 

Werkwoorden met een actieve betekenis kunnen onderverdeeld worden in overgankelijk en onovergankelijk.
Overgankelijke werkwoorden heben in de zin een lijdend voorwerp bij zich; onovergankelijke werkwoorden hebben dat niet.
De overgankelijk werkwoorden worden ook wel transitief genoemd; onovergankelijke intransitief; in het Grieks μεταβατικός resp. αμετάβατος.

 

Binnen de groep van intransitieve werkwoorden is er een grote groep die vergezeld gaat van een vast voorzetsel.
Bijvoorbeeld: houden van, verlangen naar.

 

Nb. Hoewel er zowel in het Grieks als in het Nederlands transitieve, intransitieve en intransitieve werkwoorden met een vast voorzetsel voorkomen, is het zeker niet het geval dat een werkwoord en zijn vertaling hierbij dezelfde eigenschap hebben.
Het is zelfs zo dat in geval van verschillende vertalingen van een Grieks werkwoord die elk een andere transitiviteitseigenschap kunnen hebben; zo ook ingeval van verschillende vertalingen van een Nederlands werkwoord.

 

Nb. Het gaat hier niet om de betekenis als vertaling maar om het karakter van de betekenis. 


') Met het woord 'betekenis' wordt hier bedoeld: de rol die het werkwoord speelt in de zin, niet de betekenis (σημασία) die in een woordenboek staat.

© Auteursrecht voorbehouden. Zie pagina Copyright



  

Betekenis:
Semantiek

l

Zin:
Syntaxis

l

Woord:
Morfologie

l

Letter:
Alfabet

l

Klank:
Fonologie

     

*

*

*

*

   

+

+

 

De bovenstaande zwarte sterren geven van elke pagina het niveau aan.

1 ster: beginnersniveau
2 sterren: gevorderden-niveau
3 sterren: studieniveau

1 plus: beschouwing
2 plussen: overzicht

Alle onderwerpen worden in ieder geval op niveau 1 aan de orde.
Een zwart naar boven wijzend driehoekje geeft aan dat een onderwerp ook op een hoger niveau aan de orde komt.

De zwarte naar links en rechts wijzende gesloten driehoekjes in het midden van het scherm zijn links naar de volgende pagina van hetzelfde onderwerp op hetzelfde niveau.

Teksten met een gestippelde onderstreping zijn links en/of tooltips.

In het geval van een link wijzigt tevens de achtergrondkleur.