◄**

▼*

►**

Zinsdelen, bijwoordelijke bepaling

ο επιρρηματικός προσδιορισμός

Een bijwoordelijke bepaling is een woord of woordgroep die een nadere specificatie geeft van het gezegde, van een bijvoeglijke bepaling of van van een andere bijwoordelijke bepaling.
Een bijwoordelijke bepaling heeft ofwel de vorm van een bijwoord, ofwel van een voorzetsel gevolgd door een woord of woordgroep.

Enkele voorbeelden:

 

bijwoord bij het gezegde 'gaan werken' bijwoord bij het bijvoeglijk naamwoord 'warm' voorzetsel + woordgroep bijwoord bij bijwoordelijke bepaling

morgen ga ik in de tuin werken. het is erg warm. ik woon in Utrecht. het was heel erg leuk.

Bijwoordelijke bepalingen worden vaak naar hun betekenis ingedeeld. Indien de bijwoordelijke bepaling wordt ingeleid door een voorzetsel is er natuurlijk een sterke relatie met de betekenis van dat voorzetsel.
Evenzo is er een sterke relatie met de mogelijke bijvoordelijke bijzinnen.

Een bijzondere positie neemt daarbij de passieve door-bepaling in die in de lijdende zin wordt gebruikt.

de kat is door de hond gebeten.

In het Grieks is de passieve door-bepaling meestal από, soms με of σε.

Een andere bijwoordelijke bepaling die een bijzondere plaats inneemt, is de bijwoordelijke bepaling van vergelijking.

Piet is dikker dan Jan. de bank is even lang als de tafel. hij schreef meer boeken dan je in een heel leven lezen kan.

De belangrijkste soorten bijwoordelijke bepalingen zijn verder:

bijwoordelijke bepaling van
plaats	ik woon in Utrecht. waar woon jij?	μένω στην Ουτρέχτη. πού μένεις;
tijd	om vijf uur ga ik weg. meestal blijf ik thuis.	φεύγω στις πέντε. στις περισσότερες φορές μένω στο σπίτι.
graad	hoe ziek is hij? hij is erg blij.	πόσο άρρωστος είναι; είναι πολύ χαρούμενος.
modaliteit	misschien blijf ik wel thuis.	ίσως μείνω στο σπίτι.')
causaliteit	vanwege de drukte blijf ik thuis.	εξ αιτίας της πολυκοσμίας μένω στο σπίτι.
gevolg	tot mijn verbazing vertelde hij niets.	προς μεγάλη μου έκπληξη δεν είπε τίποτα.
doel	voor mijn gezondheid ga ik naar de bergen.	για την υγεία μου πάω στα βουνά.
voorwaarde	in geval van nood kunt u mij bellen.	σε περίπτωση ανάγκης μπορείτε να μου τηλεφωνήσετε.
toegeving	ondanks de regen ga ik uit.	παρά την βροχή θα βγω έξω.
middel	met zo'n klein mes kun je dat niet snijden.	με τέτοιο μαχαίρι /τόσο μικρό μαχαίρι δεν μπορείς να το κόψεις.
hoedanigheid	het boek was netjes gedrukt.	το βιβλίο ήταν τυπωμένο καθαρά.
hoeveelheid	dat boek kost dertien gulden.	αυτό το βιβλίο κοστίζει δεκατρία ευρώ.
graad	zijn toestand is tamelijk slecht.	η κατάσταση του είναι αρκετά άσχημη.
omstandigheid	ik slaap altijd met open ramen. ik slaap altijd met de ramen open.	κοιμάμαι πάντα με ανοιχτά παράθυρα. κοιμάμαι πάντα με τα παράθυρα ανοιχτά.
beperking	voor zijn leeftijd is hij nog heel actief.	για την ηλικία του είναι πολύ δραστήριος ακόμα.
modaliteit	hij komt waarschijnlijk.	μάλλον θα έρθει.

 

Het onderscheid tussen de verschillende soorten bijwoordelijke bepalingen is in het Nederlands niet zo relevant.

In het Grieks is het onderscheid soms van belang voor de keuze van de werkwoordstijden in de bijwoordelijke bijzin.

Nb. Een bijwoordelijke bepaling laat zich makkelijk verwarren met een bepaling van gesteldheid.

') Nb. werkwoord 2e stam