Eerste kolom
werkwoord naamvallen lidw zelfst nw bijv nw voornaamw telw bijw voorz voegw part woordvolgorde diversen
zinsdeel enkelv zin sameng zin hoofdzin vraagzin bijvoeglijke/betrekkelijke bijzin complementszin bijwoordelijke bijzin
Woordleer / Werkwoorden
direct naar: Grammatica    Woordleer    Zinsleer
lidw zelfst.nw bijv.nw bijw voornaamw telw werkw voorz voegw part woordvorming
β-groep γ-groep ζ-groep τ-groep α-groep -ώ -ιέμαι -ώ -ώμαι -ώ -ούμαι -άμαι onregelm.werkw.
Grammatica//MorfWerw/MorfWerw1


Werkwoorden


Werkwoorden
zijn woorden die een 'werking' uitdrukken. De werking kan een handeling zijn, maar bijvoorbeeld ook een beweging, een toestand of een eigenschap.
Werkwoorden onderscheiden zich, zowel in het Nederlands als in het Grieks, van alle andere woorden doordat ze vervoegd worden: dat wil zeggen de vorm van het werkwoord 'voegt' zich naar het object dat de handeling uitvoert, dat beweegt, dat in een toestand is of dat een eigenschap heeft.

In het Nederlands verandert de vorm alleen naar het aantal objecten (enkelvoud of meervoud) en de tijd:

ik fiets. zij fietst.
jij fietste. zij hebben gefietst.

In het Grieks wordt het werkwoord vervoegd naar vorm, stam/aspect, wijs, tijd, persoon en getal.
De vervoeging naar tijd, persoon en getal functioneert op dezelfde wijze als in het Nederlands: voor persoon en getal verandert alleen de uitgang, voor de tijd verandert soms alleen de uitgang soms wordt ook een hulpwerkwoord toegevoegd.

Behalve de vormen die door vervoeging ontstaan, kent het Grieks, net als het Nederlands, nog deelwoorden.


Vorm

In het Nederlands hebben bijna alle werkwoorden dezelfde vorm: ze eindigen in de onbepaalde wijs (de infinitief) op -en. Op deze regel zijn slechts een paar uitzonderingen: zijn, gaan, staan, slaan, zien, doen ed.

In het Grieks hebben alle werkwoorden die zowel actief als passief gebruikt kunnen worden, twee vormen: de actieve/bedrijvende vorm en de passieve/lijdende vorm (de lijdende vorm wordt dus niet, zoals in het Nederlands, weergegeven door middel van een hulpwerkwoord, zoals het Nederlandse 'worden').
De actieve vorm eindigt in de 1e persoon enkelvoud van de aantonende wijs tegenwoordige tijd altijd op -ω.
De passieve vorm eindigt in de 1e persoon enkelvoud van de aantonende wijs tegenwoordige tijd altijd op: -μαι.
Er zijn werkwoorden die wel een actieve vorm hebben, maar waarvan de passieve vormen niet bestaan of nauwelijks gebruikt worden, en er zijn werkwoorden die wel een passieve vorm hebben, maar waarvan de actieve vormen niet bestaan of nauwelijks gebruikt worden.
Een grote groep werkwoorden die wel passieve vormen heeft, maar geen actieve, heeft wél een actieve betekenis. Dit zijn de zogenaamde deponentia.


Stam/aspect

Het belangrijkste verschil met het Nederlands is dat het Grieks bij de vorming van het werkwoord onderscheid maakt naar het tijdskarakter dat in de handeling, beweging, toestand of eigenschap besloten ligt. Dit kan zijn:
- aan de gang zijn, gebruikelijk zijn of herhaald worden, of
- eenmalig zijn of afgerond zijn.
Het Grieks heeft voor bijna alle werkwoorden een tweetal verschillende stammen (meestal simpelweg aangeduid met de 1e stam en de 2e stam) om aan te geven welke van deze twee aspecten wordt weergegeven.
In het Nederlands kan het aspect alleen uit de context blijken:

aan de gang zijn,
gebruikelijk zijn,
herhaald worden
het water staat te koken.
je mag niet liegen.
ik sta elke ochtend om 7 uur op.
eenmalig zijn,
afgerond zijn
ik verzoek je weg te gaan.
het onweerde vanochtend.


Tijd

Net als het Nederlands kent het Grieks vormen voor:

tijd afk. voorbeeld voorbeeld
    actief passief
voltooid verleden v.v.t. ik had betaald ik was betaald
onvoltooid verleden o.v.t. ik betaalde ik werd betaald
voltooid tegenwoordig v.t.t. ik heb betaald ik ben betaald
onvoltooid tegenwoordig o.t.t. ik betaal ik word betaald
onvoltooid tegenwoordig toekomend o.t.t.t. ik zal betalen ik zal betaald worden
voltooid tegenwoordig toekomend o.v.t.t. ik zou betalen ik zou betaald worden
onvoltooid verleden toekomend v.t.t.t. ik zal betaald hebben ik zal betaald zijn
voltooid verleden toekomend v.v.t.t. ik zou betaald hebben ik zou betaald zijn

Er zijn werkwoorden die slechts een beperkt aantal tijden kennen.


Persoon

Het Grieks onderscheidt net als het Nederlands een 1e, 2e en 3e persoon enkelvoud en meervoud.
Er zijn werkwoorden die slechts een beperkt aantal  personen kennen. Meestal gaat het dan om de derde persoon (enkelvoud), de zogenaamde onpersoonlijke werkwoorden.


Wijs

Het Nederlands kent vier wijzen: de aantonende wijs, de aanvoegende wijs, de gebiedende (bevelende) wijs en de onbepaalde wijs. Van de aanvoegende wijs kennen we in het Nederlands nog slechts enkele rudimentaire voorbeelden (het zijn allemaal zinnen die een wens uitdrukken):

leve de koningin. het zij zo.
het ga je goed. gelieve de deur te sluiten.
als het ware. moge ...

Het Grieks kent vijf wijzen. Drie daarvan komen overeen met het Nederlands: de aantonende wijs, de aanvoegende wijs en de bevelende wijs.
Het moderne Grieks kent slechts in een paar archaïsche uitdrukkingen de oude onbepaalde wijs.
Hiermee hangt natuurlijk ook samen dat het Grieks een werkwoord niet naar de onbepaalde wijs benoemt, maar naar de 1e persoon enkelvoud van de aantonende wijs.
Anders dan het Nederlands wordt het deelwoord in het Grieks bij de wijzen ingedeeld.
Tenslotte heeft het Grieks nog een vijfde wijs van het werkwoord die vergeleken kan worden met het Nederlandse voltooid deelwoord (dat wil zeggen: het is één onverbuigbare werkwoordsvorm die in voltooide tijd wordt gebruikt; deze vorm kan echter niet als bijvoeglijk naamwoord worden gebruikt zoals bijvoorbeeld het Nederlandse 'gegooid'.
Bij een behoorlijk aantal werkwoorden komt geen gebiedende wijs voor.


Deelwoord

Het Grieks kent net als het Nederlands, een tegenwoordig deelwoord en een voltooid deelwoord, die ook als bijvoeglijk naamwoord gebruikt kunnen worden (bijvoorbeeld gooiend, gegooid; hierbij is overigens in het Grieks de vorm voor 'gegooid' een andere dan die hiervoor als 5e wijs is besproken).
Het Grieks beschouwt het deelwoord, anders dan het Nederlands, als een wijze (de 4e).
Omdat het Grieks voor bijna elk werkwoord niet alleen een actieve vorm kent, maar ook een passieve, bestaat er naast het tegenwoordig deelwoord voor de actieve vorm, ook een tegenwoordig deelwoord voor de passieve vorm.
In principe worden de deelwoorden verbogen.
Vooral het tegenwoordig deelwoord komt niet bij alle werkwoorden voor.

 

 

 

 

 


© Auteursrecht voorbehouden. Zie pagina Copyright
 

.



 

 

Betekenis:
Betekenisleer

l

Zin:
Zinsleer

l

Woord:
Woordleer

l

Letter:
Alfabet

l

Klank:
Uitspraak

     

*

*

*

*

   

+

+

De bovenstaande zwarte sterren geven van elke pagina het niveau aan.

1 ster: cursusniveau
2 sterren: schoolniveau
3 sterren: studieniveau
4 sterren: gevorderd studieniveau

1 plus: beschouwing
2 plussen: overzicht

 

1e verv werkwoorden met het accent op de stam
β, π, φ, φτ, πτ, ευ, αυ κρύβω
εγκαταλείπω
γράφω
βλάπτω
βλάφτω
δουλεύω
αναπαύω
verbergen
verlaten
schrijven
beschadigen
werken
werken
doen rusten
γ, κ, χ, χν, σσ ανοίγω
πλέκω
προσέχω
φτιάχνω
αναπτύσσω
εισπράττω
openen
breien
opletten
maken
ontwikkelen
incasseren
ζ αγκαλιάζω omhelzen
δ, θ, σ, τ, λ, ρ πείθω
αρέσω
παρκάρω
overtuigen
zinnen
parkeren
ν χάνω
καταλαβαίνω
στέλνω
παίρνω
verliezen
begrijpen
zenden
nemen
klinker ε
υ
λέω
ιδρύω
zeggen
stichten
2e verv werkwoorden met het accent op de persoonsuitgang
-(α)ώ / -ιέμαι αγαπώ beminnen
-ώ / -ούμαι θεωρώ beschouwen
-ώ / -ώμαι αντανακλώ weerkaatsen
-άμαι λυπάμαι spijt hebben