Eerste kolom
lidw zelfst.nw bijv.nw bijw voornaamw telw werkw voorz voegw part woordvorming
Syntaxis
direct naar: Grammatica    Woordleer    Zinsleer
werkwoord naamvallen lidw zelfst nw bijv nw voornaamw telw bijw voorz voegw part woordvolgorde diversen
zinsdeel enkelv zin sameng zin hoofdzin vraagzin bijvoeglijke/betrekkelijke bijzin complementszin bijwoordelijke bijzin
Grammatica//Synt/SyntZin1Bijz


Bijzinnen in het Nederlands

 

Door middel van voegwoorden, (betrekkelijke en vragende) voornaamwoorden en (vragende) bijwoorden kunnen zinnen gecombineerd worden.

Een combinatie van enkelvoudige zinnen heet een samengestelde zin.

De voegwoorden vallen uiteen in nevenschikkende voegwoorden en onderschikkende voegwoorden.

zin 1 zin 2 samengestelde zin  
Jan leest graag. Piet fietst veel. Jan leest graag en Piet fietst veel. nevenschikkend
het regent ik neem mijn paraplu mee. omdat het regent, neem ik  mijn paraplu mee. onderschikkend

Onderschikkende voegwoorden voegen twee enkelvoudige zinnen samen tot een zin waarvan het ene deel de hoofdzin en het andere deel dat ingeleid wordt door het voegwoord, de bijzin heet.

Onderschikkende voegwoorden leiden tot de volgende soorten bijzinnen:
- bijvoeglijke ofwel betrekkelijke bijzinnen

ik lees het boek dat jij me gaf.


- complementszinnen, waaronder bijzin van de indirecte rede

ik zal nooit vergeten wat hij voor me heeft gedaan. complementszin
hij vraagt of je morgen langs komt. indirecte rede



- bijwoordelijke bijzinnen.

omdat het regent, neem ik een paraplu mee.

Bijvoeglijke oftewel betrekkelijke bijzinnen vormen een toelichting op een woord of woordgroep die vaak ook met een bijvoeglijke bepaling had kunnen worden gegeven.
Betrekkelijke bijzinnen vallen uiteen in betrekkelijke bijzinnen met antecedent en bijzinnen met ingesloten antecedent.

Complementszinnen nemen als bijzin in zijn geheel de rol over van een zinsdeel, meestal het onderwerp of lijdend voorwerp.

Bijwoordelijke bijzinnen vervullen in de zin dezelfde rol als een bijwoordelijke bepaling.

Bijwoordelijke bijzinnen vallen uiteen in:
- temporele bijzin, bijzin van tijd

toen het droog was, ging ik op pad.


- causale bijzin, bijzin van reden en oorzaak

omdat het regent, neem ik een paraplu mee.


- conditionele bijzin, voorwaardelijke bijzin

als jij ook mee gaat, hebben we twee paraplu's nodig..


- finale bijzin, bijzin van doel

ik neem mijn paraplu mee, om niet nat te worden.
ik neem mijn paraplu mee, opdat ik niet nat word.


- consecutieve bijzin, gevolgaanduidende bijzin

er lag 's morgens nog veel sneeuw, zodat velen te laat op hun werk kwamen.


- concessieve bijzin, toegevende bijzin

ook al regent het, neem ik een paraplu mee

- bijzin van plaats

hij bleef liggen waar hij viel.

- bijzin van omstandigheid

terwijl zijn hoofd gloeide van de de koorts, bleef hij maar werken.

- bijzin van beperking

voor zover ik haar ken, lijkt ze me wel aardig.

 

Nb. Er zijn drie soorten bijzinnen die niet ingeleid worden door een voegwoord:


- gesubstantiveerde bijzin

eerlijk delen voorkomt ruzie.
voor de auto te starten, keek hij het oliepeil na.

- directe rede

hij zei: 'Ik ben je niet vergeten'.

'ik ben je niet vergeten' is hier lijdend voorwerpszin. Immers, als deze zin vervangen wordt door bijvoorbeeld het woord 'niets' dan ontstaat de zin 'hij zei niets', waarin 'niets' het lijdend voorwerp is.

- beknopte bijzin

hij wil weggaan.

Nb. Het Grieks kent dit soort beknopte bijzinnen niet.

 

 


Auteursrecht voorbehouden. Zie pagina Copyright


Betekenis:
Betekenisleer

l

Zin:
Zinsleer

l

Woord:
Woordleer

l

Letter:
Alfabet

l

Klank:
Uitspraak

     

*

*

*

*

   

+

+

 

De bovenstaande zwarte sterren geven van elke pagina het niveau aan.

1 ster: cursusniveau
2 sterren: schoolniveau
3 sterren: studieniveau
4 sterren: gevorderd studieniveau

1 plus: beschouwing
2 plussen: overzicht

Alle onderwerpen worden in ieder geval op niveau 1 aan de orde.
Een zwart naar boven wijzend driehoekje geeft aan dat een onderwerp ook op een hoger niveau aan de orde komt.

De zwarte naar links en rechts wijzende gesloten driehoekjes in het midden van het scherm zijn links naar de volgende pagina van hetzelfde onderwerp op hetzelfde niveau.

Teksten met een gestippelde onderstreping zijn links en/of tooltips.

In het geval van een link wijzigt tevens de achtergrondkleur.