lidw zelfst.nw bijv.nw bijw voornaamw telw werkw voorz voegw part woordvorming
Syntaxis  
direct naar: Grammatica    Morfologie    Syntaxis
werkwoord naamvallen lidw zelfst nw bijv nw voornaamw telw bijw voorz voegw part woordvolgorde diversen
zinsdeel enkelv zin sameng zin hoofdzin vraagzin bijvoeglijke/betrekkelijke bijzin complementszin bijwoordelijke bijzin
temporeel causaal conditioneel finaal consecutief concessief vergelijking v.plaats v.omstandigheid v.beperking
Grammatica//Synt/SyntBijz/SyntBijzBijw3


 

Bijwoordelijke bijzinnen

 

Bijwoordelijke bijzinnen vervullen dezelfde rol in de zin als de bijwoordelijke bepaling.

Vergelijk:

Tegen de avond zag ik Jan ineens.
Toen de avond viel, zag ik Jan, zonder dat ik dat verwachtte.

De bijwoordelijke bepalingen 'tegen de avond' en 'ineens' kunnen vervangen worden door de bijwoordelijke bijzinnen 'toen de avond viel' en 'zonder dat ik dat verwachtte'.

De bijzinnen in de tweede voorbeeldzin vervullen dezelfde syntactische functie als de bijwoordelijke bepalingen in het eerste voorbeeld. Daarom worden dergelijke bijzinnen 'bijzinnen van bijwoordelijke bepaling', of kortweg bijwoordelijke bijzinnen genoemd.

Bijwoordelijke bijzinnen kunnen onderverdeeld worden in:

temporele bijzinnen = bijzinnen van tijd toen, terwijl, zolang als, nadat, totdat, voordat, zodra, wanneer, als1)
causale bijzinnen = bijzinnen van reden en oorzaak omdat, want2) , doordat, aangezien
conditionele bijzinnen = voorwaardelijke bijzinnen als1) , indien, tenzij, mits
finale bijzinnen = bijzinnen van doel opdat, om te ...
consecutieve bijzinnen = gevolgaanduidende bijzinnen zodat, (zo ...) dat
concessieve bijzinnen = bijzinnen van toegeving hoewel, ook al, ondanks dat
comparatieve bijzinnen = bijzinnen van vergelijking alsof, zoals, hoe ... des te, naarmate, dan
       
    bijzin van plaats waar
    bijzin van omstandigheid terwijl, zonder dat, in plaats van dat
    bijzin van beperking behalve dat, voor zover
       

1) Het voegwoord 'als' wordt in het Nederlands gebruikt zonder dat we ons er rekenschap van geven of de betekenis 'indien'/'onder de voorwaarde dat' dan wel de betekenis 'wanneer'/'op het moment dat' bedoeld wordt. Daar komt nog bij dat bij de betekenis 'wanneer' vaak ook een zekere gevoelswaarde van 'indien' aanwezig is. Het Grieks maakt een strikt onderscheid tussen deze betekenissen: alleen wanneer de betekenis 'indien' is, wordt het voegwoord 'αν' gebruikt, anders 'όταν':

αν βιαστείς, προλαβαίνεις το τρένο. als je je haast, haal je de trein nog. (onder de voorwaarde dat)
όταν βγούμε σε λίγο στην εθνική οδό, μπορούμε να πάμε πιο γρήγορα. wanneer/als we dadelijk op de snelweg zijn, kunnen we harder rijden. (op het moment dat)

2) In het Nederlands is het voegwoord 'want' nevenschikkend. Dit blijkt uit de woordvolgorde die bij gebruik van 'want' in de hoofdzin en in de bijzin hetzelfde is. De Griekse equivalenten (γιατί, διότι of επειδή) behoren tot de onderschikkende voegwoorden en wordt de woordvolgorde niet door het gekozen voegwoord beļnvloed.

 

επειδή ήταν πανάκριβο, δεν το αγόρασα. ik heb het niet gekocht, want het was veel te duur. (woordvolgorde hoofdzin en bijzin: onderwerp, persoonsvorm, overige zinsdelen)
επειδή ήταν πανάκριβο, δεν το αγόρασα. ik het het niet gekocht omdat het veel te duur was. (woordvolgorde bijzin: onderwerp, overige zinsdelen, persoonsvorm)

Nb. Zie het onderwerp leestekens voor het al of niet plaatsen van een komma aan het begin van een bijwoordelijke bijzin.

 

 


© Auteursrecht voorbehouden. Zie pagina Copyright
 
 

Betekenis:
Semantiek

l

Zin:
Syntaxis

l

Woord:
Morfologie

l

Letter:
Alfabet

l

Klank:
Fonologie

     

*

*

*

*

   

+

+

De bovenstaande zwarte sterren geven van elke pagina het niveau aan.

1 ster: cursusniveau
2 sterren: schoolniveau
3 sterren: studieniveau
4 sterren: gevorderd studieniveau

1 plus: beschouwing
2 plussen: overzicht