Eerste kolom
zinsdeel enkelv zin sameng zin hoofdzin vraagzin bijvoeglijke/betrekkelijke bijzin complementszin bijwoordelijke bijzin
werkwoord naamvallen lidw zelfst nw bijv nw voornaamw telw bijw voorz voegw part woordvolgorde diversen
Morfologie / Betrekkelijke voornaamwoorden
direct naar: Grammatica    Morfologie    Syntaxis
lidw zelfst.nw bijv.nw bijw voornaamw telw werkw voorz voegw part woordvorming
persoonlijk vnw bezittelijk vnw aanwijzend vnw vragend vnw betrekkelijk vnw onbepaald vnw wederkerend vnw wederkerig vnw
Grammatica//MorfVornBetr3


Betrekkelijke voornaamwoorden


Betrekkelijke voornaamwoorden vormen de inleiding van een bijzin die een element van de hoofdzin nader preciseert, de zogenaamde betrekkelijke bijzin.

De Nederlandse betrekkelijke voornaamwoorden zijn:
die, dat, wie, wat, welk(e), hetgeen, hetwelk, wie ook maar.
Wanneer het betrekkelijk voornaamwoord voorafgegaan wordt door een voorzetsel, wordt de combinatie met 'hetwelk', 'hetgeen' en dergelijke vervangen door een constructie met 'er':
erbij, ervoor, erop etc.

De Griekse betrekkelijke voornaamwoorden zijn:
που, οποίος, όποιος, όσος, ό,τι 1).
De betrekkelijke voornaamwoorden όποιος, όσος en ό,τι kunnen versterkt worden met het suffix -δήποτε: οποιοσδήποτε, οσοσδήποτε, οτιδήποτε.

De betrekkelijke voornaamwoorden worden (op που, ό,τι en οτιδήποτε na) verbogen:
οποίος, όποιος, οποιοσδήποτε overeenkomstig άγριος;
όσος, οσοσδήποτε
overeenkomstig καλός.

που ο άντρας που είδα. de man die ik zag.
οποίος η κοπέλα για την οποία σου μίλησε, παντρεύτηκε χτες. het meisje waarover ik het me je had, is gisteren getrouwd.
ό,τι κάνε ό,τι νομίζεις. doe wat je goeddunkt.
όσος μη δεχτείς τη θέση όσα λεφτά κι αν σου δώσουν.
... χρήσιμο για όλους όσοι μαθαίνουν ελληνικά.
accepteer de functie niet, hoeveel geld ze je ook bieden.
... nuttig voor allen die Grieks leren/ iedereen die Grieks leert.
οποιοσδήποτε οποιοσδήποτε θέλει, μπαίνει μέσα. wie wil, komt binnen.
οσοσδήποτε οσαδήποτε χρήματα σου ζητήσει, να του τα δώσεις. hoeveel geld hij je ook vraagt, geef het hem.
οτιδήποτε οτιδήποτε σου πει, εσύ να μη μιλήσεις. wat hij ook tegen je zegt, jij zegt niets.

1) ό,τι wordt als ťťn woord beschouwd en wordt daarom zonder spatie geschreven.

De betrekkelijke voornaamwoorden vallen in twee groepen uiteen:
- de betrekkelijke voornaamwoorden met antecedent (που, ο οποίος)
-
de betrekkelijke voornaamwoorden zonder antecedent, ook wel onbepaalde betrekkelijke voornaamwoorden genoemd (όποιος, όσος, ό,τι)


Betrekkelijke voornaamwoorden met antecedent

Deze betrekkelijke voornaamwoorden verwijzen naar een element in de hoofdzin waarmee ze in geslacht en aantal overeenkomen. De naamval daarentegen wordt bepaald door de syntactische functie van ο οποίος in de bijzin.


Betrekkelijke voornaamwoorden zonder antecedent /
Onbepaalde betrekkelijke voornaamwoorden

Deze betrekkelijke voornaamwoorden wijzen niet terug naar een of ander antecedent in de hoofdzin. Het antecedent wordt impliciet gelaten.

όποιος, -α, -ο + zelfstandig naamwoord welk(e) ... ook (maar)
όποιος, -α   wie, wie ... ook (maar), ieder die
όποιοι, -ες   wie, wie ... ook (maar), allen die
     
όσος, -η, -ο  + zelfstandig naamwoord zoveel ... als
όσος, -ες, -α  + zelfstandig naamwoord welke ... ook (maar), zoveel ... als, alle ... die
όσοι, -ες   wie, wie ... ook (maar), allen die
     
ό,τι  + zelfstandig naamwoord welk(e) ... ook (maar), zoveel ... als
ό,τι   (al) wat, wat ... ook (maar), alles wat
     
οποιοσδήποτε   wie ... ook maar
οσοσδήποτε   hoeveel ... ook maar
οτιδήποτε   wat ... ook maar

Nb. Vergelijk de volgende zin met zijn vertaling:
αυτό που σου είπα, μην το πεις πουθενά - wat ik je zei, vertel dat nergens anders.
Waar het Grieks een betrekkelijk voornaamwoord
που met antecedent αυτό gebruikt, gebruikt het Nederlands een betrekkelijk voornaamwoord 'wat' zonder antecedent.

 

De onbepaalde betrekkelijke voornaamwoorden kunnen zowel zelfstandig als bijvoeglijk gebruikt worden.

zelfstandig όσοι δε θέλουν, ας μείνουν σπίτι. wie niet wil, moet maar thuis blijven.
bijvoeglijk όσοι φοιτητές δε θέλουν, ας μείνουν σπίτι. alle studenten die niet willen, moeten maar thuis blijven.

De onzijdige vormen, enkelvoud en meervoud, van het zelfstandig gebruikte voornaamwoord όποιος komen nagenoeg niet voor. In plaats daarvan gebruikt men het onbepaald persoonlijk betrekkelijk voornaamwoord ό,τι.
Wanneer men de onzijdige vorm van όποιος, zonder zelfstandig naamwoord, tegenkomt, gaat het altijd om een elliptische constructie (dwz. een constructie waarvan bepaalde onderdelen zijn weggelaten). Je kunt bijv. zeggen, wijzend naar een fruitmand: πάρε όποιο θες, waarmee eigenlijk bedoeld wordt: πάρε όποιο από τα φρούτα θες (pak maar een vrucht, welke je ook maar wilt).
Vergelijk het elliptische gebruik van het voornaamwoord όσος, dat in het enkelvoud in principe alleen bijvoeglijk gebruikt wordt. Je kunt tegen je gast zeggen, verwijzend naar de open fles whisky op tafel: πιες όσο θες, waarmee je eigenlijk bedoelt te zeggen: πιες όσο ουίσκι θες (drink maar zoveel (whisky) als je wilt).

De vrouwelijke vormen van de zelfstandig gebruikte voornaamwoorden όποιος, -α, όποιοι, -ες en όσοι, -ες komen zelden voor. Zij worden alleen gebruikt als de algemene, niet nader gedefiniŽerde groep mensen, enkel en alleen uit vrouwen bestaat. Op een meisjesschool kan het hoofd bijv. zeggen:
όσες ενδιαφέρονται, μπορούν να παρακολουθήσουν τη διάλεξη (allen die er zich voor interesseren, kunnen de lezing volgen).

Het algemene, niet nader te definiŽren karakter van de onbepaalde betrekkelijke voornaamwoorden wordt nog versterkt door middel van het achtervoegsel -δήποτε.

 


© Auteursrecht voorbehouden. Zie pagina Copyright
 
 

Semantiek
Betekenisleer

l

Syntaxis
Zinsleer

l

Morfologie
Woordleer

l

Alfabet

l

Fonologie

     

*

*

*

*

   

+

+

De bovenstaande zwarte sterren geven van elke pagina het niveau aan.

1 ster: cursusniveau
2 sterren: schoolniveau
3 sterren: studieniveau
4 sterren: gevorderd studieniveau

1 plus: beschouwing
2 plussen: overzicht