zinsdeel enkelv zin sameng zin hoofdzin vraagzin bijvoeglijke/betrekkelijke bijzin complementszin bijwoordelijke bijzin
werkwoord naamvallen lidw zelfst nw bijv nw voornaamw telw bijw voorz voegw part woordvolgorde diversen
Morfologie / Bijvoeglijk naamwoord / trappen van vergelijking
direct naar: Grammatica    Morfologie    Syntaxis
lidw zelfst.nw bijv.nw bijw voornaamw telw werkw voorz voegw part woordvorming
op -ος op -ης op -υς op -ων diversen trappen van vergelijking
Grammatica//MorfBijvVerg3


Trappen van vergelijking


Het Grieks heeft drie trappen van vergelijking:
- de vergrotende trap (comparatief)
- de overtreffende trap (superlatief)
- de verheffende/absoluut overtreffende trap (elatief).

De comparatief wordt in het Grieks op twee wijzen gevormd. Verreweg de meest gebruikte wijze om een comparatief te vormen is door het partikel πιο (meer) voor het bijvoeglijk naamwoord te plaatsen:

πιο ψηλόςhoger, langer letterlijkmeer hoog, meer lang
πιο αδύνατοςmagerder letterlijkmeer mager
πιο πρόσφατοςrecenter letterlijkmeer recent

Daarnaast bestaat er een oude comparatief-vorm op -τερος, -τερη en -τερο. Deze comparatief kan alleen met bepaalde paradigma's van het bijvoeglijk naamwoord gevormd worden. Dan nog is het gebruik van deze comparatief-vorm beperkt: ook al gaat een bijvoeglijk naamwoord volgens een dergelijk paradigma, dan is het absoluut niet zo dat het daadwerkelijk deze vorm op -τερος heeft.
Neem bijvoorbeeld het paradigma op -ος, -η en -ο. Zowel όμορφος als πρόσφατος volgen dit paradigma. Ομορφότερος (mooier) is een alleszins regulier vorm, *προσφατότερος (recenter) is een vorm die niet wordt aangetroffen. Er zijn helaas geen regels die kunnen verklaren waarom ομορφότερος door Griekse taalgebruikers als een correcte vorm wordt aangevoeld en waarom *προσφατότερος niet.

De bijvoeglijk naamwoorden die aparte vormen hebben voor de trappen van vergelijking, heten gradeerbaar. Niet alle bijvoeglijknaamwoorden kennen een vergrotende, overtreffende of absoluut overtreffende trap.

De comparatieven van alle paradigma's:

op    
-ος, -η, -ο όμορφοςπιο όμορφος ομορφότερος mooier
-ος, -α, -οπαλιός πιο παλιός παλιότερος ouder
-ός, -ιά, -όφτωχός πιο φτωχός φτωχότερος armer
-ής, -ιά, -ίσταχτής πιο σταχτής- asgrauwer
-ής, -ής, -έςακριβής πιο ακριβήςακριβέστερος preciezer
-ώδης, -ώδης, -ώδες βλακώδης    
-ης, -ης, -ες επιμήκης    
-ης, -α, -ικότεμπέλης πιο τεμπέλης- luier
-ύς, -ιά, -ύβαθύς πιο βαθύς βαθύτερος dieper
-ύς, -εία -ύοξύς πιο οξύςοξύτερος scherper
-ων, -ούσα, -ονενδιαφέρων πιο ενδιαφέρων- interessanter
-ών,παρών     
-ων, -ων, -ονβασιλόφρων πιο βασιλόφρων- meer koningsgezind
-μπλε πιο μπλε- blauwer

De deelwoorden van de tegenwoordige tijd op -όμενος, -ώμενος, -ούμενος en -άμενος en van de voltooide tijd (op -μένος) hebben nooit een comparatief-vorm op -τερος. Dus: πιο κουρασμένος (vermoeider).

Het bijvoeglijke naamwoord γλυκός (zoet) heeft een niet zeer gebruikelijke nevenvorm γλυκύς (die verbogen wordt als βαθύς). De comparatief is echter: γλυκύτερος (naast πιο γλυκός).

In de spreektaal treft men dikwijls een contaminatie van beide vormingen van de comparatief aan: πιο μικρότερος (kleiner), πιο μεγαλύτερος (groter).

De superlatief wordt gevormd door één van beide comparatief vormen tussen het bepalend lidwoord en het zelfstandig naamwoord te plaatsen:

η πιο ομορφή γυναίκα de mooiste vrouw
η ομορφότερη γυναίκα de mooiste vrouw

Aangezien de superlatief-vorm identiek is aan de comparatief-vorm, kan men soms twijfelen over de interpretatie van een zin. Bijvoorbeeld: στα πιο πρόσφατα έργα του Βαγενάς μιμείται το ύφος του Σεφέρη. Dat kan betekenen: 'in zijn recentste werk imiteert Vayenas de stijl van Seferis', maar ook: 'in zijn meer recente werk imiteert Vayenas de stijl van Seferis'. Een ander voorbeeld: στα παλιότερα χρόνια. Dit betekent doorgaans: 'in vroeger tijden', maar het kan ook betekenen: 'in de oudste tijd'.

Het Grieks heeft de vorm op -τατος om de elatief uit te drukken. De elatief (de verheffende trap) is een constructie die een zeer hoge of zelfs de hoogste graad van een bepaalde kwaliteit of eigenschap uitdrukt. Om in het Nederlands de elatief van een bijvoeglijk naamwoord weer te geven gebruikt men bijwoorden vangraad: 'zeer', 'erg', 'bijzonder', 'uiterst' etc. Bijvoorbeeld: ακριβότατος (heel erg duur), ωραιότατος (geweldig mooi), νοστιμότατος (ontzettend lekker), ευγενέστατος (uiterst beleefd), δημοφιλέστατος (waanzinnig populair) etc.

Over het algemeen kan de elatief op -τατος alleen gevormd worden in die paradigma's die ook een comparatief op -τερος hebben.

De elatief kan dikwijls een ironische bijbetekenis hebben omdat de vorm nogal pompeus klinkt. Bijvoorbeeld: φιλικότατος (heel erg vriendelijk, maar ook: akelig vriendelijk), είμαι ετοιμότατος (letterlijk: ik ben zeer gereed, maar ook: ik kan niet wachten), ελληνικότατος (door en door Grieks).

Onregelmatige comparatieven en elatieven.

op basis van       
        
bijvoeglijk naamwoord  απλός eenvoudig απλούστερος simpeler απλούστατος uiterst simpel
  κακός slechtχειρότερος erger χειριστός
κάκιστος
ergst
zeer verdorven
  καλός mooiκαλύτερος beter άριστος uitmuntend
  λίγος weinigλιγότερος minder ελάχιστος miniem
  μεγάλος grootμεγαλύτερος groter μέγιστος gigantisch
  πολύς veelπερισσότερος meer - ,πλείστος 1) 
  πρώτος eerstπρωτύτερος eerder - 
        
bijwoord άνω hoogανώτερος hoger ανώτατος hoogst
  άπω verαπώτερος verder απώτατος verst
  κάτω laagκατώτερος lager κατώτατος laagst
  πλήσιον dichtbijπλησιέστερος dichterbij πλησιέστατος dichtstbij
  υπέρ bovenυπέρτερος hoger υπέρτατος hoogst
        
werkwoord προτιμώ de voorkeur gevenπροτιμότερος verkieslijker- 
        
-    μεταγενέστερος later (geboren of ontstaan)
     προγενέστερος eerder (geboren of ontstaan)
     ελάσσων kleiner, van minder belang
     μείζων groter, van meer belang

1) alleen in vaste combinaties. Bijvoorbeeld: κατά το πλείστον (meerendeels).

In plaats van καλύτερα kan ook κάλλιο gebruikt worden:

κάλλιο αργά, παρά ποτέ. beter laat dan nooit

In plaats van ζεστότερος (warmer) gebruikt men liever θερμότερος.

Nb. Ook van bijwoorden kan in een aantal gevallen een vergrotende trap en/of overtreffende trap gevormd worden.

 

 

 

 


© Auteursrecht voorbehouden. Zie pagina Copyright
 
 

Semantiek
Betekenisleer

l

Syntaxis
Zinsleer

l

Morfologie
Woordleer

l

Alfabet

l

Fonologie

     

*

*

*

*

   

+

+

De bovenstaande zwarte sterren geven van elke pagina het niveau aan.

1 ster: cursusniveau
2 sterren: schoolniveau
3 sterren: studieniveau
4 sterren: gevorderd studieniveau

1 plus: beschouwing
2 plussen: overzicht